Meer informatie naar aanleiding van de afbeeldingen uit de antieke wereld:

De oudheid beslaat tenminste 1200 jaar. In die periode gebeurde er veel, steden kwamen tot bloei, steden verdwenen, culturen ontstonden en raakten in verval. Als ik het heb over de Grieken in de oudheid leg ik me toe op de meest karakteristieke periodes, zoals de Homerische tijd (8ste eeuw) en de eeuwen dat de voornaamste Griekse steden op het toppunt van hun bloei waren (6de-3de eeuw). Een punt dat we moeten benadrukken is de invloed van de toenmalige godsdienst. Het Christendom en latere godsdiensten, die strenge regels oplegden voor zowel privé, familie als sociaal leven, kwamen pas veel later. De oude wereld met zijn veelgodendom hield er andere levenswijzen en waarden op na. Naaktheid werd niet bedekt, een mooi lichaam werd zelfs gepropageerd in de onvergelijkelijke kunst. Het samengaan van een mooi lichaam en geest werd gepropageerd, was het grote ideaal. Alleen al de aanwezigheid van Aphrodite in het huis der goden, een godin die de liefde en de levensvreugde vertegenwoordigde, brengt ons ertoe aan te nemen dat de mensen van toen volkomen vrij leefden en op volstrekt natuurlijke wijze met hun eigen natuur omgingen. We moeten dan ook proberen te accepteren dat we te doen hadden met een andere maatschappij waarvan de zeden en gewoonten volstrekt verschillen van de tegenwoordige opvattingen. We moeten deze mensen dan ook zien in hun eigen leefwereld en onszelf even bevrijden van de banden van onze eigen maatschappij, even terzijde zetten wat we allemaal "moeten" en "niet mogen".
Terug naar boven

Aphrodite: in de Griekse mythologie is zij de godin van de liefde. Haar koninkrijk bestaat uit onderdanen die door wilde passie worden beheerst en constant in een net van vele liefdesverwikkelingen verstrikt zijn. Verloren in een vloed van plezier maar ook niet zelden in een draaikolk van daarmee samenhangende problemen. In het beroemde werk "Symposium" van Plato is er sprake van twee soorten liefde. De ene verpersoonlijkt door de gewone Aphrodite, de wereldlijke, voor de bevrediging van vleselijke behoeften, en de hemelse Aphrodite voor de ethische vervolmaking.
Terug naar boven

Leda met de zwaan: volgens een Griekse mythe wekte Leda, de vrouw van een Spartaanse koning, de liefde van Jupiter op. Hij bezocht haar in de gedaante van een zwaan en had gemeenschap met haar. Zei legde daarop eieren (ik kan het ook niet helpen) waaruit de tweeling Castor en Pollux, Helena van Troye en Clytaemnestra geboren werden.

Vele kunstenaars werden geïnspireerd door deze Leda waaronder Michelangelo, Cézanne en Matisse. In Nederland is, in het Rijksmuseum te Amsterdam, een werk van J. Augustine Leveille uit de tweede helft 18-de eeuw te bewonderen.
Terug naar boven

Paphos was ooit de hoofdstad van Cyprus. Het oorspronkelijke Paphos werd in de Myceense tijd door Griekse kolonisten gesticht en was destijds voornamelijk bekend door zijn verering van de oosterse hemelkoningin Ishtar of Astarte, die de Grieken identificeerden met hun godin Aphrodite, die aldaar uit de zee werd geboren.
Terug naar boven

Concubines: Demostenes, de grootste en meest beroemde redenaar van het Oude Griekenland zegt in een redevoering : "Courtisanes hebben we voor de wellust, concubines voor de dagelijkse lichamelijke behoeften en wettige echtgenotes om wettige kinderen te baren en als trouwe wachters van het huis".
Wat status betreft staat de concubine tussen de courtisane en de echtgenote in en ze was slechts aan een man verbonden. Ze woonde bij de man in en kon hem vergezellen bij offerfeesten of gezelschap houden en hem bedienen als hij zijn vrienden ontving, dat wat courtisanes niet was toegestaan.
In de Homerische tijd hielden Trojanen en Achaeërs er concubines op na en beschouwden de door deze vrouwen gebaarde kinderen als wettig. Desondanks stond het huwelijk op een hoger plan, hoewel ze bijna dezelfde rechten had. Haar eventuele bezittingen vielen onder het vermogen van de man. Vele arme meisjes uit die tijd namen hun toevlucht tot het concubinaat. Het was gebruikelijk in de 5-de tot de 4-de eeuw in deze hoedanigheid meisjes te onderhouden.
Terug naar boven

Ook in het Oude Griekenland was betaalde liefde een wijd verbreid begrip.

Courtisanes.
Courtisanes (haeteren) waren in de Oudheid ongehuwde vrouwen die
leefden van het geld dat ze verdienden door zich beschikbaar te stellen. De courtisane bood haar diensten slechts aan een beperkt aantal mannen aan.

Er bestonden een aantal groepen.
1- Zij die voor onbepaalde tijd door welgestelde personen werden onderhouden. We kunnen dus aan het begrip courtisane de uitleg geven van "minnares", eerder dan van "prostituée".
2- Er bestonden in de stad ook gewijde bordelen, meestal bevrouwd door vrijgelaten slavinnen of vrouwen die geen andere inkomsten hadden.
3- Deze werd gevormd door fluitspeelsters, danseressen en zangeressen. Deze "kunstenaressen" waren zowat eigendom van een bepaalde man van stand, die zorgde voor hun scholing en die hen verhuurde aan elke (gegoede) burger.
Corinthe met haar beroemde en duurbetaalde courtisanes oefende een grote aantrekkingskracht uit en trok veel zeelui, rijke handelslui, buitenlanders en Grieken aan die daar van o.a. hun geld verlost wilden worden. Schattingen uit die tijd spreken van meer dan 1000 courtisanes alleen al in Corinthe. De meeste courtisanes leefden in welvaart zeker als ze erg mooi waren. Nog beroemder waren een aantal courtisanes uit Athene, mede omdat hun namen in één adem werden genoemd met die van invloedrijke mannen. Elders ga ik hier verder op in.

Het uiterlijk van de courtisane.
Behalve de schoonheid die ze van nature al bezaten besteedden ze nog extra zorg aan hun uiterlijk en probeerde ieder "een eigen gezicht" te krijgen. Lucianes (de belangrijkste schrijver uit de 2-de eeuw v.Chr.) beschrijft ze als volgt:
"...Courtisanes, zelfs de meest lelijke van hen, dragen vuurrode kleding en hebben hun hals rijkelijk met goud behangen, proberen door overdaad hun onvolmaaktheden te verbergen onder versieringen. Zij denken dat hun polsen fraaier worden als ze ze bedekken met het schitterende schijnsel van goud, hun lelijke benen mooier door het dragen van gouden schoenen en hun gezicht aardiger door schiterende versieringen."
Vooral ook uitdagend dus.
Terug naar boven

Symposium: de courtisanes die gevormd werden door fluitspeelsters, danseressen en zangeressen werden gevraagd op symposia om de genodigden te vermaken. Daar speelden zij lier of fluit, zongen en dansten zij en boden hun gezelschap aan mannen ter vermaak. Daar vloeide de alcohol rijkelijk, tot het tenslotte ontaardde in een orgie met de courtisanes, zoals we zien afgebeeld op uit de Oudheid bewaard gebleven aardewerk. Het zal duidelijk zijn dat niet de armeren in gezelschap van courtisanes verkeerden.
Terug naar boven

Prostitutie: in den beginne ontstond prostitutie niet als een vorm van handel. Bij de overgang van de primitieve mens, die onbeperkt promescueus leefde, naar een (meer) monogame levensvorm ontstonden naar alle waarschijnlijkheid de gast-, reis- en tempelprostitutie.
Het is moeilijk om deze vormen als "prostitutie" te betitelen naar hedendaagse begrippen en dat te onderscheiden van "promescuïteit".
In principe ontving de prostituée in een bepaald huis voortdurend de ene na de andere klant of viste ze op straat op.

1- Tempelprostitutie.
In het Oude Griekenland was tempelprostitutie onderdeel van godsdienstige erediensten tijdens welke de meisjes hun maagdelijkheid offerden aan de goden. Deze "ierodoules" (oftewel tempelslavinnen, in het Nieuwgrieks "prostituées") hadden deze naam omdat ze gewijd waren en in dienst van Aphrodite, de godin der liefde. Hun hele leven hadden deze vrouwen de godsdienstige plicht tot gewijde prostitutie, min of meer om hen gelijk te stellen aan Aphrodite.

2- Gastprostitutie.
Een bekend voorbeeld is een oud gebruik bij eskimo's om de (vrouwelijke) partner beschikbaar te stellen voor de gast, die met haar het bed mag delen en ook seksueel contact met haar mag hebben indien hij dat wenst. Ook bij ziekte van de vrouwelijke partner was het gebruikelijk dat de man die op jacht ging de vrouw van de buurman leende, waar hij dan ook het bed mee deelde tijdens de reis.

3- Reisprostitutie
In Mongolië bestaan/bestonden bij bepaalde stammen vormen van wat men reisprostitutie zou kunnen noemen. Jagers, priesters en kooplieden nemen, wanneer zij op reis gaan een vrouw mee, die hen bij het werk helpt, maar die ook het bed met hen deelt. Ze beschouwen deze vrouwen als hun tijdelijke echtgenote. Na de reis gaat de vrouw, nadat ze de afgesproken betaling ontving, weer haar eigen weg en wordt deze primitieve vorm van een huwelijk weer beëindigd.

4- Andere vormen
Bij de Navajo Indianen was het normaal dat een vrouw niet wilde trouwen. Het stond haar vrij een eigen hut te nemen en zoveel mannen te ontvangen als ze wilde. Vaak reisde zo'n vrouw van dorp tot dorp om geschikte mannen te vinden om mee te cohabiteren.
Bij weer een andere stam was het de gewoonte, dat vrouwen tijdens feesten met zoveel mannen konden slapen als ze wensten. Betaling daarvoor was ongewenst, dan kon je een ernstige ziekte oplopen.
In Alaska kwamen "groepshuwelijken" voor. Het was daar heel gewoon, wanneer een getrouwde vrouw ook een of meer minnaars in haar huis uitnodigde.

Een definitie van prostitutie (voor de fijnproevers). (Iwan Bloch 1912)
"Prostitutie is een uitgesproken vorm van buitenechtelijk geslachtsverkeer, die zich daarin onderscheidt, dat het zich prostituerende individu zich meer of minder blindelings aan een onbepaald aantal personen aanbiedt, openlijk en bij voortduring, zelden zonder beloning, die zich meestal uit in een beroepsmatige aanbieding tot de bijslaap of andere geslachtelijke handelingen of verdere geslachtelijke prikkeling en bevrediging verschaft en uitlokt en die door deze beroepsmatige ontucht een uitgesproken type wordt"
Zo, dat is er uit!
Terug naar boven

Porno: het woord "porne" wordt voor het eerst gebruikt in een citaat van de dichter Archilochus in de 7-de eeuw v. Chr., en is afgeleid van het oude werkwoord "pernemi" hetgeen "verkopen" betekent. In Athene organiseert Solon voor het eerst bordelen aan het begin van de 6-de eeuw. De wetgever was de mening toegedaan dat dit eerzame vrouwen veilig zou stellen tegen opdringerige ongetrouwde mannen. Deze instituten werden "porneia" (="verkoopplaatsen") genoemd. De prostituées waren gewoonlijk buitenlandse vrouwen en dan vooral slavinnen, die gekleed in doorzichtige gewaden of halfnaakt de klanten opwachtten. Er was een standaard prijs, 1 obool voor elke klant. Deze "handel" was lucratief voor de staat Athene, daar alle prostituees verplicht waren belasting te betalen, de "pornikon telos". Wat onze wetgever vrij recent regelde was er dus al veel eerder.
Terug naar boven

Phryne was een beroemde courtisane uit de 4-de eeuw. Ze werd geboren in Thispi rond 370 v. Chr. en overleed in 310 v.Chr. Haar echte naam was Mnesarete hetgeen "zij die aan kuisheid herinnert" betekent. Haar bijnaam dankte ze aan haar bleke huid. Haar buitengewone schoonheid legde haar geen windeieren, was haar van dienst in haar relaties met diverse beroemde mannen. De beroemde redenaar Hypereides was één van hen. Hij verdedigde haar met zijn rhetorische welsprekendheid in de rechtzaal toen zij beschuldigd werd van oneerbaar gedrag. Hij redde haar van een zekere doodstraf, door haar op geraffineerde wijze voor de ogen van de rechters van haar kleding te ontdoen, waarop zij sprakeloos bleven vanwege haar goddelijke schoonheid.

Maar de bekendste en meest langdurige relatie was toch die met de beroemde beeldhouwer Praxtiles.
Hij was een van de belangrijkste beeldhouwers van zijn tijd. Van zijn beroemde beeldhouwwerken zijn slechts enkele originelen (wel nog vele replica's) bewaard gebleven, zoals de Hermes met Dionysos als kind. Zijn relatie met Phryne drukte een stempel op zijn leven en werken. Hij werkte o.a. aan de reliëfversieringen van de zuilen van de tempel van Ephese (Turkije) waar u zeker moet gaan kijken bij een bezoek aan Turkije. Neem ook een kijkje in het prachtige archeologische museum in Antalia.
Terug naar boven

Laïs: twee courtisanes met de naam Laïs zijn beroemd geworden.
De ene leefde rond 390 v. Chr. en was afkomstig uit Hycarra op Sicilië, geboren uit Timandra die een relatie had met de knappe maar gewetenloze Atheense politicus en legerleider Alcibades. Ze was van buitengewone schoonheid, maar haar leven werd beëindigd door de vrouwen van Thessalië, waarheen zij haar geliefde Hyppolochus gevolgd was.
De andere, wat jongere, uit Corinthe,(5-de-4-de eeuw v. Chr.) was een gierige, op geld beluste dame. De filosoof Aristippus was een groot bewonderaar van deze vrouw hetgeen hem waarschijnlijk een vermogen gekost moet hebben. Volgens de opvattingen van deze filosoof is genot het hoogst bereikbare doel in het leven, te bereiken door koste wat kost er voortdurend naar te streven (egoistisch hedonisme). Men zegt overigens dat ze alleen voor de filosoof Diogenes onbaatzuchtig was.
Terug naar boven

Terug